- Giriş
Elektrikli ve hibrit araç teknolojilerinin gelişimi, vergi hukukunda yeni yorum ve uygulama sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Türkiye’de Nissan e-Power teknolojisine sahip araçlara uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oranları, bu teknolojinin doğasıyla uyumlu bulunmamış ve yargı yoluna taşınan çok sayıda uyuşmazlığa konu olmuştur.
Vergi idaresi, bu araçlarda bulunan 1,5 litrelik içten yanmalı motoru esas alarak %80 oranında ÖTV uygulamış ancak aracın fiilen yalnızca elektrik motoru ile hareket ettiğini göz ardı etmiştir. Bu yaklaşım, hem tüketiciler üzerinde haksız bir mali yük yaratmış hem de vergi adaletine aykırılık teşkil etmiştir.
Bu durum, tüketicilerin vergi iadesi talepli davalar açmalarına neden olmuş ve mahkemeler,mükellefler lehine iade kararları vermiştir.
- E-Power Teknolojisinin Hukuki Önemi
E-Power sistemi, geleneksel hibritlerden farklı olarak tekerleklere güç iletimini yalnızca elektrik motoru üzerinden gerçekleştiren bir yapıya sahiptir. İçten yanmalı motor ise yalnızca bataryayı şarj eden bir jeneratör işlevi görür. Dolayısıyla aracın hareketi hiçbir aşamada içten yanmalı motorla sağlanmaz. Başka bir deyişle, elektrik motoru aracın itiş gücünü sağlayan ana güç kaynağıdır; benzinli motor ise tekerleklere mekanik güç aktarmadan sadece jeneratör görevi görerek elektrik enerjisini üretir.
E-Power sistemi, aracın tahrik gücünü tamamen elektrik motoru üzerinden sağlayan bir teknoloji olduğundan, bu araçların teknik açıdan yalnızca elektrik motorlu araç statüsünde değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır. İçten yanmalı motorun yalnızca bataryaya enerji üretme işlevine sahip olması ve aracın hareketinin bütünüyle elektrik motoru tarafından sağlanması, ÖTV oranının belirlenmesinde esas alınan kriterlerin yeniden değerlendirilmesinizorunlu kılmaktadır.
Bu teknik özellikler dikkate alındığında, söz konusu araçların yalnızca elektrik motoruyla çalışan araçlar kategorisinde değerlendirilmesi ve dolayısıyla ÖTV oranının %10 olarak uygulanması gerektiği ileri sürülmektedir. Vergi hukukunda esas alınması gereken kriter, motorun silindir hacminden ziyade aracın fiili tahrik sistemi olmalıdır.
- Mevzuat Çerçevesi ve ÖTV Uygulaması
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun ekli (II) sayılı listesinin 87.03 tarife pozisyonu, motorlu taşıtların ÖTV’ye tabi tutulma esaslarını belirlemektedir.
- Yalnızca Elektrik Motorlu Araçlar:160 kW gücün altında kalan modeller için %10, bu güce kadar olanlar için ise %40 oranında ÖTV öngörülmektedir.
- Benzinli ve Hibrit Araçlar:İçten yanmalı motora sahip veya hibrit sistemle çalışan araçlarda ise vergilendirme; motor silindir hacmi, güç kapasitesi ve diğer teknik kriterlere göre daha yüksek oranlarla yapılmaktadır.
E-Power sistemine sahip araçların güncel ÖTV uygulamasında, teknik özelliklerinin tam anlamıyla dikkate alınmadığı ve geleneksel benzinli araçlarla aynı kategoriye dâhil edilerek yüksek vergi oranlarına tabi tutulduğu yönünde eleştiriler bulunmaktadır.
Her ne kadar aracın hareketi tamamen elektrik motoru ile sağlansa da, içten yanmalı motorun yalnızca elektrik üretmeamacı taşımasına rağmen varlığı esas alınarak yapılan bu vergilendirme, hem teknik hem de hukuki açıdan tartışmalı bir durum ortaya çıkarmaktadır. Bu nedenle, söz konusu araçların yalnızca elektrik motorlu araçlar sınıfında değerlendirilmesi ve daha düşük ÖTV oranlarının uygulanması gerektiği yönündeki görüş ağırlık kazanmaktadır.
- Vergilendirme Hatasının Kaynağı
Vergi idaresi, değerlendirmesinde yalnızca motor silindir hacmini esas almış ve aracın elektrik motoru ile hareket ettiğini göz ardı etmiştir. Bu yaklaşım,
- Mevzuatın amacına aykırı sonuçlar doğurmuş,
- Eşitlik ilkesini zedelemiş ve
- Mükellefler açısından haksız vergi yükü yaratmıştır.
Bu nedenle açılan davalarda, araçların teknik yapısına uygun şekilde vergilendirilmesi gerektiği savunulmuş ve mükellefler lehine önemli yargı kararları alınmıştır.
- Emsal Yargı Kararları
Danıştay 7. Daire’nin 11.02.2022 tarih ve E.2019/3070, K.2022/506 sayılı kararı ile içtihat birliği sağlanmış, yerel mahkemelerin teknik tespitleri onaylanmış ve %10 ÖTV oranı uygulanmasının hukuka uygun olduğu kesinleşmiştir. Bu karar, sonraki uyuşmazlıklar için bağlayıcı nitelik taşımaktadır.
İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 3. Vergi Dava Dairesi’nin 18.02.2025 tarih ve E.2025/472 K.2025/436 sayılı kararında, araç yalnızca elektrik motoru ile hareket ettiği gerekçesiyle %10 ÖTV dilimine tabi tutulması gerektiği hükme bağlanmıştır. Bilirkişi raporları, motorun yalnızca bataryayı şarj eden bir jeneratör olarak çalıştığını doğrulamıştır.
- Vergi İadesi Süreci ve Yargı Yolu
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 112. maddesi uyarınca, haksız tahsil edilen vergiler mükellefin başvurusu üzerine iade edilebilmektedir. Bu noktada, ilk aşamada vergi dairesine dilekçe ile başvuru yapılmalıdır.
Başvurunun reddi halinde, mükellef 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açabilmektedir. Dava dilekçesi, teknik raporlar ve emsal kararlarla desteklenmelidir.
Mükellef; araç satış faturası, araç ruhsat fotokopisi, ÖTV ödeme belgesi (banka dekontu veya tahsilat makbuzu), aracın teknik kataloğu, hatalı hesaplamaların gösterildiği vergi hesaplama tablosu, vergi idaresine yapılan başvuru dilekçesi ile iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Mahkeme çoğu zaman bilirkişi incelemesi yaptırarak teknik durumu netleştirmektedir.
Vergi iadesi taleplerinde genel zamanaşımı süresi 5 yıl olup bu süre, ödeme tarihinden itibaren işlemeye başlamaktadır. Bu sürenin geçirilmesi hâlinde hak kaybı meydana gelmektedir.
- Sonuç
E-Power teknolojisine sahip araçlara ilişkin davalar, vergi hukukunda teknik gerçekliğin dikkate alınmasının önemini açıkça ortaya çıkarmıştır. Mahkemeler, elektrik motoru dışında tahrik gücü bulunmayan bu araçların düşük ÖTV dilimine tabi olması gerektiğine hükmederek vergi adaletini tesis etmiştir.
Bu içtihatlar, yalnızca mevcut davalar bakımından değil, gelecekte benzer özelliklere sahip araçların vergilendirilmesinde de yol gösterici niteliktedir. Vergi idaresinin uygulamalarını bu teknik gerçeklik ışığında revize etmesi, hukuki güvenlik ve eşitlik ilkelerinin bir gereği olarak değerlendirilmektedir.
Bu doğrultuda açılacak davalarda başarı şansının yüksek olduğu değerlendirilmektedir.
Saygılarımızla,
DT Hukuk